Στην αρχή, ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον συνήθως δεν φαίνεται ξεκάθαρα. Ή, αν φαίνεται, το δικαιολογείς. «Έτσι είναι η δουλειά», «έτσι είναι ο χώρος», «θα στρώσει με τον καιρό». Κάπως έτσι ξεκινάει. Όχι με κάτι έντονο, αλλά με μικρά σημάδια που μαζεύονται σιγά σιγά.
Το πρώτο που αλλάζει είναι συχνά το πώς νιώθεις πριν πας στη δουλειά. Δεν είναι απλή βαρεμάρα. Είναι ένα σφίξιμο. Εκείνη η σκέψη που έρχεται το βράδυ της Κυριακής και βαραίνει το στομάχι. Αν αυτό γίνεται μόνιμο, αξίζει να το δεις πιο σοβαρά.
Όταν η επικοινωνία δεν είναι καθαρή
Σε ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον, η επικοινωνία δεν είναι ξεκάθαρη. Άλλα λέγονται μπροστά σε όλους και άλλα κατ’ ιδίαν. Οι κανόνες αλλάζουν ανάλογα με το ποιος μιλάει και ποιος ακούει.
Μπορεί να κάνεις σωστά τη δουλειά σου και παρ’ όλα αυτά να νιώθεις ότι βρίσκεσαι συνεχώς σε απολογία. Αυτό από μόνο του δημιουργεί μια μόνιμη ένταση.
Η ένταση που δεν φαίνεται πάντα
Δεν χρειάζονται φωνές για να υπάρχει πρόβλημα. Συχνά υπάρχει ένας διακριτικός αλλά σταθερός φόβος. Προσέχεις τι λες, πώς το λες και σε ποιον το λες. Δεν κινείσαι ελεύθερα.
Αυτό κουράζει περισσότερο απ’ όσο φαίνεται. Γιατί δεν μπορείς να είσαι απλώς ο εαυτός σου.
Όρια που δεν γίνονται σεβαστά
Ένα ακόμη βασικό σημάδι σε ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον είναι η έλλειψη ορίων. Μηνύματα εκτός ωραρίου που θεωρούνται αυτονόητα. Επείγουσες δουλειές που εμφανίζονται πάντα τελευταία στιγμή. Άδειες που αντιμετωπίζονται σαν χάρη.
Όταν ο προσωπικός χρόνος αντιμετωπίζεται σαν εμπόδιο, κάτι δεν είναι σωστό.
Η ευθύνη δεν μοιράζεται σωστά
Σε πολλά τέτοια περιβάλλοντα, η ευθύνη λειτουργεί περίεργα. Όταν κάτι πάει καλά, δύσκολα αναγνωρίζεται. Όταν κάτι πάει στραβά, φταίει πάντα κάποιος άλλος. Συνήθως ο πιο αδύναμος.
Αυτό δημιουργεί καχυποψία. Οι άνθρωποι δεν συνεργάζονται πραγματικά. Προσπαθούν απλώς να προστατεύσουν τον εαυτό τους.
Ασάφεια και συνεχές μπέρδεμα
Δεν είναι ξεκάθαρο τι περιμένουν από εσένα. Σήμερα ισχύει κάτι, αύριο κάτι άλλο. Αν ρωτήσεις, μπορεί να θεωρηθείς δύσκολος. Αν δεν ρωτήσεις, μπορεί να κατηγορηθείς ότι δεν κατάλαβες.
Αυτό το συνεχές μπρος-πίσω φθείρει την αυτοπεποίθηση. Σε κάνει να αμφιβάλλεις για πράγματα που πριν θεωρούσες δεδομένα.
Τα λάθη δεν αντιμετωπίζονται φυσιολογικά
Σε ένα υγιές περιβάλλον, το λάθος είναι μέρος της διαδικασίας. Συζητιέται και διορθώνεται. Σε ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον, το λάθος χρησιμοποιείται.
Γίνεται εργαλείο πίεσης, υπενθύμισης ή ακόμα και ντροπής. Αντί να μαθαίνεις, μαθαίνεις να κρύβεσαι.
Όταν αρχίζεις να αμφιβάλλεις για τον εαυτό σου
Κάποια στιγμή, κάτι αλλάζει μέσα σου. Άνθρωποι που ήταν σίγουροι για τις ικανότητές τους αρχίζουν να νιώθουν ανεπαρκείς. Όχι επειδή άλλαξαν, αλλά επειδή το περιβάλλον τούς στέλνει συνεχώς το ίδιο μήνυμα.
Ότι δεν είναι αρκετοί.
Η καθημερινή συμπεριφορά λέει πολλά
Δες πώς μιλάνε οι άνθρωποι μεταξύ τους. Αν το κουτσομπολιό είναι βασικός τρόπος επικοινωνίας, αν η ειρωνεία περνάει για χιούμορ, αν οι απουσίες σχολιάζονται περισσότερο από τη δουλειά, τότε υπάρχει πρόβλημα.
Δεν χρειάζεται ένταση για να υπάρχει τοξικότητα. Μπορεί να είναι πιο ήσυχη, αλλά εξίσου βαριά.
Και τώρα τι κάνεις;
Πολλοί μένουν περισσότερο απ’ όσο αντέχουν. Από φόβο. Από αμφιβολία. Από τη σκέψη ότι ίσως υπερβάλλουν ή ότι «παντού έτσι είναι».
Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι παντού έτσι. Και ακόμη κι αν ήταν, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να το αποδεχτείς.
Το να αναγνωρίσεις ότι βρίσκεσαι σε ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον δεν είναι αδυναμία. Είναι επίγνωση. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να φύγεις άμεσα. Σημαίνει όμως ότι σταματάς να κατηγορείς τον εαυτό σου για κάτι που δεν εξαρτάται από εσένα.
Και μόνο αυτό, φέρνει μια μικρή ανακούφιση. Έναν χώρο να σκεφτείς πιο καθαρά τι θέλεις και τι αντέχεις. Χωρίς υπερβολές. Απλώς με ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό σου.