Όταν το «σύμπαν συνωμότησε» στη δουλειά
Υπάρχουν στιγμές στη δουλειά που όλα μοιάζουν να κρέμονται από μία απόφαση. Μια επαγγελματική προαγωγή, για παράδειγμα. Έχεις δουλέψει χρόνια στην ίδια εταιρεία. Έχεις δώσει τον χρόνο σου, την ενέργειά σου, συχνά και κάτι παραπάνω. Η απόδοσή σου είναι καλή, οι σχέσεις σου με τους συναδέλφους ανθρώπινες, με το αφεντικό τυπικά σωστές ή και καλύτερες. Μέσα σου νιώθεις ότι τη δικαιούσαι.
Και τώρα περιμένεις. Αύριο, μεθαύριο, «σύντομα», θα μάθεις.
Η αναμονή πριν από την προαγωγή
Εκεί κάπου αρχίζει η εσωτερική αναστάτωση. Σκέψεις που πάνε κι έρχονται. Σενάρια. Τι θα πει; Πώς θα το πει; Τι θα σημαίνει αν δεν γίνει; Τι θα σημαίνει αν γίνει; Το μυαλό τρέχει πιο γρήγορα από την πραγματικότητα.
Σε αυτές τις στιγμές, η στωική φιλοσοφία στη δουλειά δεν είναι θεωρία. Είναι πρακτικό εργαλείο επιβίωσης.
Η στωική διχοτόμηση του ελέγχου
Οι Στωικοί έκαναν κάτι πολύ απλό, αλλά καθόλου εύκολο: χώριζαν τα πράγματα σε δύο κατηγορίες. Σε όσα εξαρτώνται από εμάς και σε όσα δεν εξαρτώνται. Και επέμεναν να μη μπερδεύουμε τα δύο, γιατί εκεί γεννιέται το άγχος.
Στην περίπτωση μιας επαγγελματικής προαγωγής, τι πραγματικά εξαρτάται από εσένα; Η δουλειά που έκανες. Ο τρόπος που φέρθηκες. Η προσπάθεια. Το αν ήσουν συνεπής, έντιμος, επαγγελματίας. Το αν εξέλιξες τις δεξιότητές σου. Το αν μίλησες όταν έπρεπε και σώπασες όταν χρειαζόταν.
Αυτά είναι δικά σου.
Όσα δεν ελέγχεις στη δουλειά
Η τελική απόφαση, όμως, δεν είναι. Και όσο κι αν μας ενοχλεί, δεν ήταν ποτέ.
Η προαγωγή εξαρτάται από ένα πλέγμα παραγόντων που δεν βλέπεις ολόκληρο. Εσωτερική πολιτική της εταιρείας. Προϋπολογισμοί. Ισορροπίες. Προσωπικές συμπάθειες ή αντιπάθειες. Ανταγωνισμός από συναδέλφους που μπορεί να είναι εξίσου ικανοί. Ή απλώς πιο βολικοί για τη δεδομένη στιγμή.
Όλα αυτά είναι μέρος του «σύμπαντος». Όχι με τη ρομαντική έννοια. Με την πολύ πεζή έννοια ότι υπάρχουν και λειτουργούν ανεξάρτητα από τις επιθυμίες σου.
«Το σύμπαν συνωμότησε» ή απλώς δεν είχες τον έλεγχο;
Κάπου εδώ γεννιέται η φράση «το σύμπαν συνωμότησε». Συνήθως τη λέμε όταν κάτι στη δουλειά δεν πήγε όπως θέλαμε. Σαν να υπήρξε μια αόρατη δύναμη που αποφάσισε εναντίον μας.
Οι Στωικοί θα το έβλεπαν αλλιώς. Δεν θα μιλούσαν για συνωμοσία. Θα έλεγαν απλώς ότι ο κόσμος δεν έχει καμία υποχρέωση να ευθυγραμμιστεί με τις προσδοκίες μας. Ούτε το αφεντικό μας. Ούτε οι συνάδελφοι. Ούτε οι μέτοχοι. Ούτε οι πελάτες.
Η στωική αυτοπεποίθηση μετά την απόφαση
Και εδώ έρχεται η ουσία της στωικής στάσης απέναντι στην καριέρα. Δεν είναι η σιγουριά ότι «θα πάρω την προαγωγή». Είναι η ηρεμία του «έκανα ό,τι περνούσε από το χέρι μου».
Αν αύριο η απάντηση είναι θετική, τη δέχεσαι χωρίς να νομίζεις ότι σου χρωστούσαν κάτι. Αν είναι αρνητική, τη δέχεσαι χωρίς να καταρρεύσεις. Όχι γιατί δεν σε νοιάζει, αλλά γιατί δεν ταυτίζεις την αξία σου με μια απόφαση που δεν ελέγχεις.
Αυτό δεν είναι παραίτηση. Είναι καθαρό βλέμμα.
Σημαίνει ότι μπορείς να κοιμηθείς το προηγούμενο βράδυ. Όχι επειδή είσαι αδιάφορος, αλλά επειδή έχεις ξεκαθαρίσει μέσα σου τι είναι δικό σου και τι όχι. Και όποια κι αν είναι η έκβαση, το πρωί θα σταθείς όρθιος. Με αυτοσεβασμό.
Ίσως, τελικά, αυτό να είναι το μεγαλύτερο κέρδος. Όχι η προαγωγή αυτή καθαυτή, αλλά το να μη δίνεις στο σύμπαν —και στους ανθρώπους του— περισσότερη εξουσία πάνω σου απ’ όση πραγματικά έχουν.